PARA-NAKİT- KREDİ KARTI

 

PARA – NAKİT - KREDİ KARTI

Para: Mal ve hizmetlerin değişimi için kullanılan araçların başında gelmektedir. Para sözcüğü ile genellikle madenî para ve banknotlar kastedilmekle birlikte; ekonomide, vadesiz mevduatlar ve kredi kartları da parayı meydana getiren unsurlardandır. 

Vadeli mevduat, devlet tahvili gibi unsurlar ise para benzeri olarak adlandırılır. Bunların yanı sıra artık elektronik para da sisteme girmiş durumdadır.

Merkez Bankası verilerine göre piyasadaki banknotların toplamı 652.892.442.683 TL'dir. Bunun 527.142.970.800 TL'lik kısmı da 200 TL’lik kupürlerden oluşmaktadır.

TL’nin değer düşüklüğü nedeniyle, artık paranın cüzdana sığmadığı, özellikle tapu dairelerine insanların valizlerle gittiği ; dolayısıyla en  kısa sürede 500 ve 1.000 TL'lik kupürlerin basılması gerektiği basında dillendirilmektedir. Prof. Dr. Özgür Demirtaş Hoca da bunu şiddetle savunanlardan ve “niye hala 500 ve 1.000 TL'lik kupürleri basmıyorsunuz, daha ne bekliyorsunuz?” diyerek konuyu kamuoyunun gündemine getirmektedir.

Birinci soru şu: insanlar tapu dairelerine neden valizle nakit götürmektedir? Gayrimenkul alımlarını neden nakitle yapmaktadır? Çünkü, nakit paranın piyasada izi yoktur, haliyle nakitle yapılan alış-verişleri devletin takip etmesi imkânsızdır. Diğer bir ifadeyle, nakit ödeme sistemi, kayıt dışı ekonominin birinci sebebidir.

Maliye Bakanlığı kayıt dışı ekonomiyle mücadele edebilmek için çeşitli argümanlar kullanmasına rağmen bununla baş edememektedir. Kredi kartıyla yapılan alış-verişler ise sistemde kontrol edilebildiği için, bir çok işletme alış-verişte “kredi kartı mı, nakit mi?” diye sormakta, kredi kartı dediğinizde ya fark istemekte ya da İşletme dışından birine ait İBAN numarası vererek “ödemeyi buraya yapın” demektedir.

Sonuç olarak, para kupürünün büyük olması kayıt dışı ekonomiyi beslemektedir. Buradan yetkililere  söylüyorum. Sakın ha! 500 ve 1.000 TL'lik kupürleri basmayın, var olan kayıt dışı ekonomiyi daha da büyütürsünüz. Hatta 200 TL bile çok büyük bir kupür. Elinizden geliyorsa, bunu da ortadan kaldırın. En büyük TL kupürü 100 TL olsun.  Artık günümüzde kredi kartı kullanma alışkanlığı oldukça yaygındır ve herkesin cebinde  fazlasıyla kredi kartı bulunmaktadır.

Öte yandan; Banka Kart Merkezi (BKM) verilerine göre Temmuz 2024 sonu itibariyle kredi kartla yapılan alışveriş tutarı 1 trilyon 421 milyar liraya ulaşmıştır. Bankaların kredi kartı komisyonları ise duruma göre %2 ila %5 arasındadır. Ortalama % 3 dersek, bankaların kredi kartı komisyonu olarak aldığı tutar 14 milyar 213 milyon lira tutmaktadır ki, bu da aylık ortalama 2 milyar lira eder. Ticari alış-verişi hariç tutarsak, tüketicilerin kredi kartı ödeme tutarlarından devletin bu kadar vergi aldığını sanmıyorum. Bankaların kredi kartından aldıkları “kart bedelleri” ise ücretsiz olanları olmakla birlikte, genellikle 400 TL den başlayıp 2.500 TL ye kadar ulaşmaktadır. Kredi kart limitlerinden vergi almayı düşünen maliye, bankaların aldığı komisyon ve kart bedelleri için sessiz kalmaktadır.

Bankalar arası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre, Eylül 2024 itibariyle

Kredi kartı sayısı: 127,2 milyon

Banka kartı sayısı: 192,8 milyon

Ön ödemeli kart sayısı ise 103,1 milyondur.

Yani toplam kart sayısı 423,1 milyondur.

15 yaş altı nüfusu saymazsanız herkesin cebin de 3-5 adet kredi kartı vardır.

Devletin yapması gereken, bu kredi kartlarıyla yapılan alış-verişi kolaylaştırmak, kredi kart ödemelerinden bankaların aldığı komisyon tutarını azaltmanın çarelerini düşünmek ve bunları sıkı takip ederek kayıt dışı ekonomiyi asgariye indirmek olmalıdır.

Maliye Bakanlığı, 30 Kasım 2024 tarihli ve 32738 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan 575 sayılı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile tahsilat ve ödemelerin banka ve finans kurumları aracılığıyla yapılmasını zorunlu kılan tevsik sınırı, 7.000 Türk Lirasını 30.000 Türk Lirasına yükselterek çok büyük bir hata yapmıştır. Bir taraftan kayıt dışıyla mücadele ederken, diğer taraftan nakit ödeme sistemini yükseltmek nedendir, anlaşılamamaktadır.

A. Uğur GÖKALP

09.12.2024