SİYASİ PARTİLERE YARDIM
SİYASİ PARTİLERE YARDIM
1. Siyasi partilere Hazineden kaç lira yardım yapılır?
2. Hangi partilere yardım yapılır?
3. Her yıl mı yapılır, hangi yıl ne kadar yapılır?
Bu soruların cevabı 2820 sayılı Siyasi Partiler
Kanunu'nun Ek 1 inci maddesinde düzenlenmiştir ve aşağıdaki gibidir.
Devletçe yardım:
Ek
Madde 1 –
Yüksek
Seçim Kurulunca son milletvekili genel seçimlerine katılma hakkı tanınan ve
2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun 33 üncü maddesindeki genel barajı
aşmış bulunan siyasi partilere her yıl Hazineden ödenmek üzere o yılki genel
bütçe gelirleri "(B) Cetveli" toplamının beş binde ikisi oranında
ödenek mali yıl için konur.
Bu
ödenek, yukarıdaki fıkra gereğince Devlet yardımı yapılacak siyasi partiler
arasında, bu partilerin genel seçim sonrasında Yüksek Seçim Kurulunca ilan
edilen toplam geçerli oy sayıları ile orantılı olarak bölüştürülmek suretiyle
her yıl ödenir. Bu ödemelerin o yılki
genel bütçe kanununun yürürlüğe girmesini takiben on gün içinde tamamlanması
zorunludur.
Bu
madde uyarınca yapılacak yardımlar sadece parti ihtiyaçları veya parti
çalışmalarında kullanılır.
Milletvekili
genel seçimlerinde toplam geçerli oyların %3’ünden fazlasını alan siyasi
partilere de Devlet yardımı yapılır. Bu yardım en az Devlet yardımı alan siyasi
partinin ikinci fıkra gereğince almış olduğu yardım ve genel seçimlerde aldığı
toplam geçerli oy esas alınarak kazandıkları oyla orantılı olarak yapılır. Bu
fıkra uyarınca yapılacak yardım bir milyon Türk Lirasından az olamaz. Bunun
için her yıl Maliye Bakanlığı bütçesine yeterli ödenek konulur.
Yukarıdaki fıkralarda öngörülen yardım miktarları; bu yardımdan faydalanabilecek siyasi partilere, milletvekili genel seçiminin yapılacağı yıl üç katı, mahalli idareler genel seçim yılı için iki katı olarak ödenir. Her iki seçim aynı yıl içerisinde yapıldığında bu ödemenin miktarı üç katı geçemez. Bu fıkra gereğince yapılacak katlı ödemeler, Yüksek Seçim Kurulunun seçim takvimine dair kararının ilanını izleyen 10 gün içinde yapılır.
***
Bu bilgiler ışığında:
1.) 2023 yılı Bütçe Kanunu'nun (B) cetveli toplamı 4.148.846.667.000,-
TL olduğuna göre bu tutarın beş binde ikisi 1.659.538.666 TL’dir. Bu tutarın 3
katı ise 4.978.616.000,-TL’dir.
Bu
tutar partilere aşağıdaki gibi ödenecektir.
|
2.140.804.880,00 |
AKP |
|
1.145.081.680,00 |
CHP |
|
597.433.920,00 |
HDP |
|
547.647.760,00 |
MHP |
|
497.861.600,00 |
İYİ |
2.) Seçimlerin
dört yılda bir yapılmasına rağmen, yardım her yıl yapılır.
3.) Seçimin
yapıldığı yıl Hazine Yardımının yerel seçimlerde iki katı, milletvekili genel
seçimlerinde üç katı ödenir.
4.) Genel seçimler ile yerel seçimlerin aynı yıl içinde yapıldığında ödeme tutarı üç katını geçemez.
H Hazine Yardımı, Bütçe Kanunu'nun yürürlüğe girmesini takip eden 10 gün içinde ödenir.
1961 Anayasası, siyasal partilere devletçe yardım yapılmasına dair herhangi bir hüküm içermiyordu; ancak, siyasal partilerin tüzük, faaliyet ve işleyişlerini düzenleyen yasa 1965 yılında çıkarılarak, 1965 yılından itibaren partilerin bütçeden her yıl devlet yardımı alması sağlanmıştır.
***
Öte yandan;
Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’üncü maddesi yapılacak
hangi ödemelerden vergi tevkifatı yapılacağını belirlerken, 8 numaralı bendinde
de banka mevduatlarından da % 15 oranında tevkifat yapılacağını hüküm altına
almıştır; ancak parantez içi hükümle, parantez içinde olan kurum ve
kuruluşların banka mevduat faizlerinden yapılacak tevkifata istisna getirilmiş
ve vergi dışı bırakılmıştır. Bu parantez içinde sayılanlardan birisi de siyasi
partilerdir. Her konuşmada verginin adil ve dengeli dağıtılacağı ve verginin
tabana yayılacağını belirten yetkililer, bu parantez içindeki kurum ve kuruluşları
neden vergi dışı bırakırlar? Söyleyeyim, çünkü bunlar toplumun tabanında değil,
tavanında yer aldıkları için vergi dışıdır. (Merak edenler parantez içindeki
kurum ve kuruluşlara bakabilirler. Neyse, bu konu başka bir yazının konusu olup
şimdilik burada bırakalım.)
Siyasi partilere bütçe gelirlerinden ödenen devlet
yardımını doğru bulmuyorum.
Öte yandan; bu uygulama birçok haksızlığı da içinde
bulunduruyor.
Birincisi, parlamentoda yer alan ve barajı geçen
partileri, diğer partiler karşısında avantajlı duruma getiriyor.
İkincisi, bir vatandaş bu partilerden hiçbirine oy
vermiyorsa neden bunlara ödenen devlet yardımını verdiği vergileri ile
üstlensin?
Üçüncüsü, siyasi partilere yardım yapılacaksa hepsine
yapılsın, sadece barajı geçen partilere yapılması anayasanın eşitlik ilkesine
sığar mı?
Diğer bir yönüyle; hangi maliye veya ekonomi kitabını açarsanız açın verginin tarifi şöyledir:
“Vergi, devletin kamu giderlerini karşılamak
için toplumu oluşturan gerçek ve tüzel kişilerden iktisadi güçlerine göre
karşılıksız ve zorunlu olarak aldığı birim ya da değerdir.”
Anayasamızın 73. madde başlığı “Vergi Ödevi” olup, şöyledir: “ Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.”
Şimdi soru şu: Siyasi partilere bütçeden yapılan yardımlar bir “kamu gideri” midir?
Siyasi partiler, kendi üyelerinden topladıkları aidatlarla giderlerini karşılamalıdır ve bizler gibi vergiye tabi olmalıdır.
Sizce hangi parti bu yardımı almak istemiyordur ya da bu yardımı kaldıracağını söylüyordur?..
Son Söz:
Siyasi partiler demokrasinin vazgeçilmez unsurlarıdır…
21.12.2022
Yorumlar
Yorum Gönder